Autor: urednik

Udruženje za razvoj muzičke umjetnosti i pedagogije “Strings Attached Sinfonietta” najavljuje prvi koncert u okviru trećeg serijala projekta Muzikom kroz izložbu. Ovaj koncert konceptualno je povezan sa izložbom “SubDokumenta Sarajevo 2025” postavljenom u JU Collegium Artisticum, i potvrđuje osnovnu misiju projekta – da muzičkim djelom uspostavi dijalog s vizuelnim umjetnostima i otvori prostor za nova čitanja savremene kulture.

Izložba “SubDokumenta Sarajevo 2025”, o kojoj će govoriti Jasmin Duraković, direktor bijenala, predstavlja savremeni nastavak kultnog bijenala YU Dokumenta iz osamdesetih godina. Kustos izložbe, vizuelni umjetnik Jusuf Hadžifejzović, okupio je više od devedeset umjetnika iz Bosne i Hercegovine, regiona i svijeta. Kroz službenu selekciju, video-program i retrospektivni segment “Vremenska mašina: Od YU Dokumenta do SubDokumenta”, postavka kritički promišlja odnos prošlosti i budućnosti, te istražuje kolektivno pamćenje i savremene umjetničke prakse.

U susretu muzike i vizuelne umjetnosti gudački kvartet “SA Sinfonietta” oblikuje muzički odgovor na tematske okosnice izložbe: odnos sjećanja i zaborava, moć kolektivne emocije i suptilnost individualnog doživljaja. Program povezuje epohe i estetike, od barokne dramske napetosti Heinricha Ignaza Franza von Bibera (Battalia à 10), preko introspektivnog Larga iz Šostakovičevog Kvarteta br. 8, do liričnih i refleksivnih svjetova Pēterisa Vasksа (Castillo Interior). Posebno mjesto zauzimaju djela – Ališera Sijarića (True Believer), Vlade Miloševića (Kameni spavač – Zapis o nepravdi) i Josipa Hatzea (Padaj silo i nepravdo) – čije kompozicije snažno rezoniraju s temama društvene odgovornosti i kolektivne memorije koje izložba otvara.

Datum: Petak, 26. septembar 2025.

Termin: 19 h

Mjesto: Collegium Artisticum (Ulica Terezija bb, Privredni grad Skenderija, Sarajevo)

Kvartet “SA Sinfonietta”, u sastavu Tamara Arsovski i Alma Dizdar (violine), Aida Deljkić (viola) i Belma Alić (violončelo), već više od decenije djeluje kao pokretač savremenih muzičkih i intermedijalnih inicijativa u Bosni i Hercegovini. Svojim interpretacijama, koje spajaju preciznost i ekspresivnost, ansambl kontinuirano potvrđuje ulogu umjetničke muzike kao vitalnog dijela kulturnog života Sarajeva.

Projekat Muzikom kroz izložbu realizuje se uz podršku Grada Sarajevo, Ministarstva kulture i sporta Kantona Sarajevo i Federalnog ministarstva okoliša i turizma, u saradnji s JU Collegium Artisticum. Ulaz je slobodan.

Graf će se predstaviti kroz program Artist Talk 27. septembra od 19:00 sati u Collegiumu Artisticumu

Nakon prošlogodišnje izložbe „Sveto i Profano“ u Bosanskom kulturnom centru Sarajevo, austrijska umjetnica i fotografkinja Renate Graf se vraća u Sarajevo, ovog puta u okviru Međunarodnog bijenala vizuelne umjetnosti SubDokumenta Sarajevo ‘2025. Graf će se predstaviti kroz program Artist Talk 27. septembra od 19:00 sati u Collegiumu Artisticumu.

Renate Graf je poznata po svom radu u analognim tehnikama, crno-bijelim fotografijama i tradicionalnim postupcima razvijanja u tamnoj komori. Njeno fotografsko putovanje započelo je 1993. godine ekspedicijom duž Puta svile s umjetnikom Anselmom Kieferom, a tokom posljednjih decenija proputovala je Kinu, Uzbekistan, Pakistan, Nepal i posebno Indiju, čiji pejzaži, rituali, festivali i svakodnevni život snažno oblikuju njen opus.

U Sarajevu je prošle godine predstavila izložbu „Sveto i Profano“, u kojoj je istraživala kontraste svetog i profanog u južnoj Indiji, donoseći intimne vizuelne zapise o ritualima, radničkoj svakodnevici i prolaznosti božanstava nakon festivala. 

Posebnost njenog rada ogleda se u spoju fotografije i teksta, od putopisnih bilješki sa rukom ispisanim citatima do velikih ručno uvezanih knjiga koje same po sebi postaju umjetnička djela. Sama autorica naglašava da nije „fotografkinja u klasičnom smislu riječi“, jer njene fotografije ne definišu, već svjedoče i nose dublju svrhu.

Renate Graf svojom estetikom vraća fokus na proces, analogni pristup i intimno svjedočenje, donoseći publici iskustvo bezvremenosti u vremenu dominacije digitalne fotografije.

Izložbe:

2025 – Centro Eco Cultural Sueli Pontes, Rio de Janeiro
2025 – Terra Fracturata, MAB, Muzej umjetnosti, Brazilija, Brazil
2025 – Potpisivanje knjige: „Tako dug boravak u Francuskoj“, Galerie du Passage
2024/2025 – Jodhpur, „Jodhpur u crnom i bijelom, Šetnja kroz grad opasan zidinama“, JDH, Walled City Project
2024/2025 – Crux galerija, Atina, „Nažalost, to je raj“
2024 – „Dokazi percepcije“, Meksiko Siti, Pablo Goebles Fine Art
2024 – Bosanski kulturni centar, Sarajevo, „Sveto i profano“
2024 – „Fotografija mi je promijenila život“, grupna izložba, Crux galerija, Atina
2024 – Crux galerija na Spark Artfair-u,
2024 – „Zahvalnost bogovima“, Mosteiro de Santo André, Ancede, Baião, Portugal
2023 – Art Athina, Crux galerija, Atina
2023 – Crux galerija, Atina, „Bestijarij Cruxa: Artefakti, Alegorije, Reprezentacije“
2022 – Terra Fracturata, MAC, Rio de Janeiro, Niterói
2022 – Grande Mestres, Mosteiro de Santo André, Ancede, Baião, Portugal
2022 – „Putovanja duž Puta svile 1993–2021“, izložbeni projekti na tri lokacije u Istanbulu: Austrijski kulturni institut, Francuski institut, MUSE Contemporary
2022 – „Ponovno putovanje kroz vrijeme i rute Puta svile“, CER Modern, Ankara, Turska
2022 – „Čast i umjetnost na Este“, poziv kolekcije Reginart, Punta del Este, Urugvaj
2021 – Renate Graf: „Sveti pejzaži“, Slag galerija, Njujork, SAD
2021 – „Ponovno putujući vremenom i rutama Puta svile“, Kuća fotografije, Taškent, Uzbekistan
2019/2020 – „Hronike fotografa: Misli postaju slike“, Palacio Angiós, Majorca, Portugal
2019 – „Tragovi u pijesku“, Garage 229, Štutgart, Njemačka
2018 – „Tišina u planinama“, Muzej Zijan, Changsha, Kina
2018 – „Putopis: Put kroz slikovite tragove“, Casal Solleric, Palma de Mallorca, Španija
2017 – Galerie Michael Schultz, Berlin
2017 – „Putopis“, David Nolan Gallery, Njujork, SAD
2015 – „Duge ekspedicije, nove knjige“, Galerie du Passage, Pariz, Francuska
2013 – Prezentacija knjige „Dnevnik 1992–2012“, Galerie Thaddaeus Ropac, Salzburg, Austrija
2013 – Prezentacija knjige „Dnevnik 1992–2012“ i pjesničko čitanje, Gallery Anthony d’Offay i Hannah Barry Gallery, London, UK

2013 – Prezentacija knjige „Dnevnik 1992–2012“, David Nolan Gallery, Njujork, SAD
2013 – Prezentacija knjige „Dnevnik 1992–2012“, Pierre Passebon, Galerie du Passage, Pariz, Francuska
2011 – Fotografije za scenografiju opere „Orlando Furioso“ Antonija Vivaldija – režija Pierre Audi i Patrick Kinmonth, Théâtre des Champs-Élysées, Pariz, Francuska

U okviru takmičarske selekcije 65. Internacionalnog teatarskog festivala MESS koji će se održati od 04. do 11.10.2025. iz Evrope stižu predstave višestruko i na MESS-u nagrađivanih reditelja Oskarasa Koršunovasa („Svetica“) i Wima Vandekeybusa („Praznina), a prvi put će se predstaviti njemački reditelj turskih korijena, Bülent Özdil sa predstavom „Ogledalo“.

Šesti put pred messovskom publikom (2001. najbolji mladi reditelj „Majstor i Margarita“, 2003. nagrada kritike za „Cara Edipa“, 2004. Romeo i Julija, 2016. „Galeb“ i 2024. Grand Prix za najbolju predstavu „Othello“), Koršunovas u predstavi „Svetica“ (Pozorište mladih, nedjelja, 05. oktobar, 20 sati) donosi priču o Mariji Egipćanki, ženi iz 4. vijeka, koja luta kroz modernu urbaniziranu „pustinju“ u potrazi za oslobođenjem. Da li ima manje nasilja u našem sadašnjem, „civiliziranijem“ društvu? Jesmo li zaista empatičniji ili tolerantniji? Kada govorimo o ljudskim pravima, položaju i slobodi žena – jesmo li se zaista oslobodili drevnog patrijarhalnog naslijeđa? „Marija od Egipta je žena koja nikada ne odustaje. Ona ide dalje nakon što je u životu doživjela strašno nasilje. Mnogo se poistovjećujem s ovom ženom. Osjećam je, vidim sebe u njenoj priči. To nije samo uloga: moja duša ovdje leti u ponor i stvara novi život. Ova predstava mi pomaže da se vratim na noge, neka pomogne i drugima“, kaže Eglė Jackaitė, glavna glumica i koautorica predstave koja zajedno sa Koršunovasom potpisuje režiju, koreografiju, scenografiju, kostimografiju i dramaturgiju. U Mariji od Egipta danas možemo vidjeti svaku ženu – majku, kćerku, sestru, suprugu, koja svaki dan mora hodati po oštroj granici između svetice i grešnice.

U produkciji Bülenta Özdila, projekat „Ogledalo“ (Narodno pozorište Sarajevo, petak, 10. oktobar, 19h30) reinterpretira Tarkovskovo kulturno naslijeđe kroz spoj teatra, performansa i vizuelne umjetnosti, u saradnji sa Njemačkim državnim teatrom u Temišvaru. Priča prati Alekseja, umirućeg čovjeka koji se prisjeća svog djetinjstva, mladosti, roditelja, prve ljubavi i turbulentnog braka sa Natalijom. Jedna narativna linija fokusira se na Aleksejev odrasli život i njegovu majku Mariju, dok druga prikazuje njegovo djetinjstvo 1930-ih i Marijine životne teškoće. Kombinujući lična sjećanja, kolektivnu historiju i snove, „Ogledalo“ odražava i savremene probleme – ruski identitet, cenzuru, slobodu govora i tenzije s Ukrajinom. Predstava se bavi temama identiteta, sjećanja i ljudske složenosti, uz korištenje vještačke inteligencije za prikaz idealiziranih i iskrivljenih sjećanja te proširenje vizuelnih i zvučnih dimenzija.

U predstavi „Praznina“, (Narodno pozorište Sarajevo, subota, 11. oktobar, 19h30) Vandekeybus (Zlatni lovorov vijenac za najboljeg reditelja 53. MESS-a za predstavu „Booty Looting“) predstavlja svijet u kojem autsajderski likovi – oni koji žive u vlastitom “mjehuru” ili “praznini” i odstupaju od društvenih normi – zauzimaju centralno mjesto. „Ova kreacija slavi te odbačene likove i rijedak pristup drugima u njihove unutrašnje svjetove“, ističe Wim Vandekeybus. Kroz minimalističku scenografiju, savremenu koreografiju i međuigru zvuka i tišine, „Praznina“ poziva publiku da se uključi u dublja, provokativna pitanja o individualnosti i različitosti. „Kada postoji praznina, postoje bezbrojne mogućnosti. Za mene je praznina nedostatak normalnosti, a unutar te praznine leži ogroman potencijal“, objašnjava Vandekeybus. Ova ideja je centralna za performans, gdje se sam prostor manipuliše, podiže i skriva, poput djeteta koje juri apstraktne ideje, ostavljajući publiku da zamišlja mogućnosti unutar te praznine. Ovom predstavom bit će završen 65. MESS. 

Više o festivalskim sadržajima na www.mess.ba

Predstava “Praznina” – fotografije Danny Willems
Predstava “Svetica” – fotografije D.Matvejev