Autor: urednik

Mitja Čander, Slijepac

PIŠE: Stanislava Paunović

Predočivši vreme u kojem, kako piše, etika i kritičko mišljenje postaju rekviziti, odnosno buzzwords kulturnog „razvojaˮ, roman Mitje Čandera poziva nas da preispitamo slične društvene, političke i finansijske modele naše stvarnosti.

Knjiga Slijepac predstavlja prvi roman Mitje Čandera, slovenačkog pisca, publiciste, urednika i radnika u kulturi. Okarakterisan kao mešavina autofikcije i političke satire, roman je prvobitno objavljen tokom pandemije COVID-19, čime je aktuelna krizna situacija mogla zaličiti na društveno-ekonomsku krizu predočenu u romanu. Naime, upravo je ambivalentni položaj kulture u kriznim vremenima, u sprezi sa projektnom politikom Evropske unije, a i šire – sistemom neoliberalnog kapitalizma – jedna od centralnih tema romana.

Knjiga je ispripovedana iz perspektive neimenovanog, slabovidog junaka – književnog urednika i (samoprozvanog) intelektualca, koji u svojim četrdesetim godinama ulazi u svet politike, finansija i project pitchinga. Radnja se prelama kroz junakovo intimno preispitivanje i potragu za daljom potvrdom društvenog statusa – istovremeno kao kulturnjaka, ali i čoveka sa invaliditetom.

Teme vida i vizionarstva – najavljene već naslovom knjige – centralne su za razvoj priče, kako doslovno tako i na metaforičkom nivou. Na primarnoj razini, roman je ispripovedan kroz perspektivu čoveka sa samo 5% vida, što umnogome određuje vizuelnu pojavnost sveta dela, često datu kroz obrise, naznake i nagađanja glavnog junaka. Taj svet se dodatno zamagljuje izbegavanjem upotrebe vlastitih imenica – imena junaka, lokacija, naziva institucija, časopisa. Suprotno tome, najčešće se „imenujuˮ funkcije koje određeni likovi ili institucije obavljaju. Na primer, u romanu se srećemo sa predsednikom, tajnikom, filozofom, piscem, sociologinjom, junakovom ženom, dok su mesta radnje glavni i rodni grad. Tim putem se, kroz generalizaciju i deindividualizaciju, asocira na tradiciju satirične priče, uspostavljanjem (humoristične) distance od ispričanog. Takođe, istovremeno se postiže efekat birokratizacije jezika, što je u vezi sa jednom od osnovnih tema dela – problemom birokratizacije savremene kulture.   

S druge strane, konkretna imena koja se retko javljaju, dozvoljavaju nam da uspostavimo granice tih obrisa, poput informacije da je radnja smeštena u Sloveniji, u relativno savremenom trenutku bliskom našoj stvarnosti – kroz, na primer, referencu na muziku Ejmi Vajnhaus (Amy Winehouse).

Iako načelno teži ka uspostavljanju distance, roman u biti donosi intimno suočavanje sa nesigurnošću i društvenim predrasudama. U kontekstu vlastite samostalnosti, glavni junak nedostatak vida doživljava kao ličnu manu koju treba prevazići – uprkos koje treba dokazati svoju vrednost – ne bi li osigurao društveni položaj u svetu videćih. Sam naslov daje nam prvu, gotovo pogrdnu odrednicu junaka − slijepca koji, paradoksalno, kroz roman naglašava svoju različitost od „običnihˮ slepih ljudi, na osnovu svoje uspešnosti i obrazovanosti. Pomenuto negiranje i pounutrenje negativnih stereotipa u tenziji je sa junakovim pokušajima da prihvati svoju slabovidost kroz različite vidove inkluzivne društvene pomoći, što u osnovi pokreće pitanje sistemskog i društvenog odnosa prema invaliditetu, u državi koja „na papiruˮ teži inkluzivnim praksama. 

Na širem planu, roman se takođe igra idejama političke zaslepljenosti i intelektualnog vizionarstva, u kontekstu zamišljenog projekta Slovenija 2100, kroz koji junak, zaveden mogućnošću daljeg „napretkaˮ u javnom polju, zanemaruje svoj privatni život, kao i stvarne potrebe društva, čiju budućnost na sebe profetski preuzima. Predočivši vreme u kojem, kako piše, etika i kritičko mišljenje postaju rekviziti, odnosno buzzwords kulturnog „razvojaˮ, roman Mitje Čandera poziva nas da preispitamo slične društvene, političke i finansijske modele naše stvarnosti.

https://bookstan.ba

18. aprila u 18 sati, u kinu Meeting Point će biti održan još jedan program posvećen Palestini, u okviru ovogodišnjeg izdanja Modula Memorije. U pitanju je projekcija dokumentarnog filma „From Ground Zero“. Od izvršnog producenta Michaela Moorea i službene palestinske prijave za 97. dodjelu Oskara, „From Ground Zero“ je zbirka dirljivih priča 22 palestinskih filmskih stvaraoca koji su, živeći usred rata, zabilježili svoje živote u Gazi.

Kombinujući animaciju, dokumentarni i igrani film, oni stvaraju snažan dokaz postojanosti ljudskog duha. Ovaj film predstavlja izvanredan prikaz kako umjetnost može cvjetati čak i u najmračnijim vremenima, prikazujući trajni duh i kreativnost koji izranjaju usred stalne devastacije.

Projekat Ground Zero osmišljen je u namjeri da bude glas stanovnika Gaze te da zabilježi njihova iskustva koja često neopaženo prođu. U prilikama u kojim umjetničko stvaralaštvo postaje složen proces, ovaj projekat nastoji zabilježiti raznolikost autorskih perspektiva kroz  dvodijelni 112-minutni film, a koji se sastoji od 22 kratka filma u trajanju od tri do šest minuta. Ove priče poigravaju se čitavom jednom paletom žanrova – od fikcije, dokumentarnog filma, do animiranog filma. Snimanje filma From Ground Zero omogućeno je zahvaljujući podršci “Masharawi fonda za filmove i reditelje u Gazi”

Ulaz na film je besplatan.

Udruženje za razvoj muzičke umjetnosti i pedagogije „SA Sinfonietta“ iz Sarajeva i „Udruženje Hila“ iz Zrenjanina s velikim zadovoljstvom najavljuje četvrti koncert u sklopu projekta Dijahronijski kontrapunkt koji je podržao British Council u okviru projekta „Kultura i kreativnost za Zapadni Balkan“ (CC4WBs).

CC4WBs je finansiran od strane Evropske unije, i ima za cilj unapređenje dijaloga na Zapadnom Balkanu kroz jačanje kulturnog i kreativnog sektora i razvijanje njegovog potencijala za društveno-ekonomski uticaj u ovom regionu. Tokom perioda od 48 mjeseci, projekat CC4WBs ima za cilj poboljšati učinak kulturnog i kreativnog sektora kako bi unaprijedio vještine, znanja i pristup finansijskoj pomoći, povećao konkurentnost te omogućio održivu koprodukciju i cirkulaciju dobara i usluga na Zapadnom Balkanu.

Četvrti koncert u okviru projekta Dijahronijski kontrapunkt održaće se u utorak, 15. aprila 2025. godine, s početkom u 19:30 sati, u koncertnoj sali „Cvjetko Rihtman“ (Josipa Stadlera 1, Sarajevo). Nastupiće kamerni ansambl SA Sinfonietta, u sastavu: violinistkinja Tamara Arsovski, violončelistkinja Belma Alić i pijanistkinja Zerina Šabotić. Ovaj kamerni sastav njeguje savremeni interpretativni izraz kroz izvođenje zahtjevnog i stilski raznolikog repertoara, te doprinosi reinterpretaciji muzičkog naslijeđa u današnjem kontekstu.

U okviru koncerta učestvovaće i studentice druge godine violine Sara Kasap i Klaudija Bošnjak, koje u projektu učestvuju kroz profesionalnu praksu. Njihovo uključivanje doprinosi ideji prenošenja znanja i podrške mladim muzičarkama na početku profesionalnog puta.

Program koncerta obuhvata tri izražajno snažna i stilski raznovrsna djela: 12 komada za dvije violine Reinholda Glièrea, nastalih u duhu ruske romantičarske tradicije; Klavirski trio Lere Auerbach, savremene kompozitorke čiji je izražaj oblikovan iskustvom ličnog i umjetničkog putovanja kroz različite kulture i poetike; te monumentalni Klavirski trio u a-molu Petra Iljiča Čajkovskog, djelo koje kombinuje simfonijski intenzitet s ličnom elegijom i predstavlja jedan od vrhunaca kamerne literature. Kao i na prethodnim koncertima, program će biti upotpunjen i ekfrastičkim tekstom koji će ovom prilikom kreirati spisateljica Jelena Anđelovski, čime se dodatno osnažuje dijalog između muzičke i književne umjetnosti.

Projekat Dijahronijski kontrapunkt teži promociji umjetnica iz Bosne i Hercegovine i Srbije, istraživanju odnosa između muzičke i književne forme, te afirmaciji regionalne saradnje kroz zajedničko umjetničko stvaranje.

Ulaz na koncert je slobodan.

Sara Kasap, violina

Sara Kasap rođena je 2004. godine u Zenici. Osnovno i srednje muzičko obrazovanje stekla je u Zenici, a trenutno pohađa drugu godinu studija na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu, na odsjeku za violinu, u klasi profesora Marka Simovića.

Tokom školovanja učestvovala je na takmičenjima iz oblasti solo violine, kamerne muzike i orkestra. Osvojila je drugu nagradu na Internacionalnom festivalu muzike „Primavera“ u Bijeljini u disciplini solo violine, drugu nagradu na Federalnom takmičenju učenika i studenata muzike u Zenici u disciplini kamerne muzike, te prvu nagradu u disciplini solo violine na Internacionalnom festivalu muzike „Sinfonia di Sale“ u Tuzli. Pohađala je seminare violine kod priznatih profesora: Marka Josifoskog, Anne Kandinskaje i Roberta Lakatoša. Nastupala je na koncertima u okviru organizacije “Students on Stage”.

Članica je Kamernog simfonijskog orkestra Zenica. Nastupala je sa Sarajevskom filharmonijom i učestvovala u projektima Narodnog pozorišta Sarajevo. Tokom 2024. godine bila je dio međunarodnog orkestarskog projekta i koncertne turneje „CEMAN“.

Klaudija Bošnjak, violina

Klaudija Bošnjak je 20-godišnja violinistica iz Žepča, Bosna i Hercegovina, gdje je završila svoje osnovnoškolsko i srednjoškolsko obrazovanje. Trenutno je studentica druge godine na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu, odsjek violina, gdje studira pod mentorstvom profesorice Lorene Miline Marinković. 

Tijekom svog muzičkog obrazovanja, sudjelovala je na seminarima kod uglednih profesora kao što su Goran Končar, Violeta Smailović-Huart, Anđelko Krpan, YeonJu Jeong, Vladimir Marković, Marko Josifovski. Sudjelovala je u međunarodnim natjecanjima u oblasti solo violina, ostvarivši nekoliko prvih nagrada.  

Odabrana je od strane Muzičke akademije Sveučilišta u Sarajevu da bude dio CEMAN Orkestra, međunarodnog orkestralnog projekta pod talijanskom organizacijom koja okuplja najbolje mlade muzičare iz Srednje Europe.  

Nastupala je na koncertima kao solist, član orkestra, te u kamernim sastavima u okviru organizacije “Students on Stage” i “Majske muzičke svečanosti”, te na koncertima Sarajevske filharmonije.  

Tamara Arsovski, violina

Osnovne i master studije violine (2010 – 2016) završila je pod mentorstvom prof. Violete Smailović – Huart na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu. Tokom studija učestvovala je na majstorskim kursevima violine kod prof. Violete Smailović – Huart, Stefana Milenkovića, Ilie Korola, Hakana Şensoya, Deborah Wong i Gudačkog kvarteta Manhattan. Kao solistica nastupala je sa orkestrom “Camerata Academica”, Gudačkim orkestrom MAS-a i Simfonijskim orkestrom Mostar.

Trenutno je viši asistent na Odsjeku za gudačke instrumente i gitaru Muzičke akademije Univerziteta u Sarajevu. Stalni je član Gudačkog orkestra “SA Sinfonietta”, na poziciji koncertmajstora i Gudačkog kvarteta “SA Sinfonietta”. Od 2018. godine članica je ansambla INSAM Instituta za savremenu umjetničku muziku (Sarajevo). Godine 2019. upisala je doktorske studije u klasi profesora Ernsta Kovacica na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu. Tamara aktivno radi kao muzički pedagog i koncertni violinista od 2016. godine.

Belma Alić, violončelo

Diplomirala je 2004. godine na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu u klasi profesora Yevgenyja Xaviereffa. Magistrirala je 2007. godine u istoj klasi, a 2016. odbranila je doktorat na temu “Nove tehnike u literaturi za violončelo solo 20. i 21. stoljeća”.

Osnivač je i umjetnički rukovodilac kamernog ansambla SA Sinfonietta. Bila je članica Britanske Opera Circus Company s kojom je imala uspješne izvedbe opere Differences in Demolition kompozitora Nigela Osbornea u Engleskoj, Bosni i Hercegovini, Austriji i Škotskoj. Opera je takođe izvedena na festivalu City of London Festival i imala uživo prenos u Edinburghu na BBC radiju, kao i u kraljevskoj palači Hofburg u Beču.

Kao solistica nastupala je uz pratnju Sarajevske filharmonije, Simfonijskog orkestra Mostar, Simfonijskog orkestra u Zenici, Gudačkog orkestra Muzičke akademije u Sarajevu i Mostar Sinfoniette.

Dobitnica je prvih i specijalnih nagrada na takmičenjima učenika i studenata muzike u FBiH te prve nagrade na međunarodnom takmičenju Val Tidone u Italiji 2001. godine u kategoriji kamernog ansambla (duo violončelo i klavir). Godine 2010., na istom takmičenju, dobila je posebno priznanje za nestandardne ansamble u kategoriji Tidone folk (duo glas i violončelo). Dobitnica je stipendije fondacije Karim Zaimović za doprinos kulturnom stvaralaštvu BiH.

Koncertirala je diljem Austrije, Njemačke, Italije, Francuske, Nizozemske, Danske, Velike Britanije, Švicarske,  Španije, Mađarske, Slovačke, Crne Gore, Srbije, Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Trenutno je redovna profesorica na Odsjeku za gudačke instrumente i gitaru na predmetima Violončelo i Kamerna muzika za gudače na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu.

Zerina Šabotić, klavir

Rođena 1995. godine, muzičko obrazovanje započinje 2004, a 2014. godine završava Srednju muzičku školu u Sarajevu, smjer za solo klavir, u klasi profesorice Vedrane Mujkić. Dobitnica je dvije prve i jedne specijalne nagrade na Federalnim takmičenjima učenika i studenata muzike, dvije treće nagrade na takmičenjima “Don Vincenzo Vitti” i “Gianluca Campochiaro”, prve i specijalne nagrade na internacionalnom takmičenju ‘Citta di Barletta’ u Italiji. Kao kamerni muzičar je nastupala u Sloveniji, Hrvatskoj i BiH. Trenutno je apsolvent na II ciklusu studija Muzičke akademije u Sarajevu u klasi profesora Dragana Opančića.