Autor: urednik

Ena Haseljić je trenutno na posljednjoj godini studija na Univerzitetu u Rochester, New York, gdje studira molekularnu genetiku. Porijeklom je iz Gradačca i bila je dio istraživačkog tima iGEM tima Bio-Spire sa Univerziteta u Rochesteru od 12 studenata koji je razvio i prototipirao uređaj nalik na rukav za bolju dijagnostiku sepse.

Projekat je predstavljen žiriju 6. novembra na Giant Jamboree-u čiji je domaćin bila Međunarodna fondacija za Genetski Inženjering Mašina (iGEM). Takmičenje je usredsređeno na korištenje sintetičke biologije za rješavanje značajnih problema u oblastima kao što su zdravlje ljudi, poljoprivreda, proizvodnja i životna sredina, a uključuje preko 350 timova iz cijelog sveta.  Enina uloga u timu je bila hardverski menadžer u kojem je ona bila odgovorna za dizajn.

Studentski tim Bio-Spire sa Univerziteta u Rochesteru napravio je prototip uređaja za dijagnozu sepse pomoću biomarkera koji se nalaze u znoju. Tim je predstavio ovaj projekat žiriju 6. novembra na Giant Jamboree-u čiji je domaćin bila Međunarodna fondacija za Genetski Inženjering Mašina (iGEM). Takmičenje je usredsređeno na korištenje sintetičke biologije za rješavanje značajnih problema u oblastima kao što su zdravlje ljudi, poljoprivreda, proizvodnja i životna sredina, a svake godine se takmiči preko 350 timova iz cijelog svijeta. Projekat tima, uređaj koji prati promjenjive nivoe biomarkera povezanih sa sepsom kod pacijenata, osvojio je zlatnu medalju i nominiran je za najbolju dijagnostiku, najbolji hardver i najbolje obrazovanje na virtualnom Jamboreeju 10. novembra, čime je tim Bio-Spire drugi najbolji iGEM tim u Sjevernoj Americi.

Sepsa, koja uzrokuje 1 od 3 smrtna slučaja u bolnicama u Sjedinjenim Državama, ozbiljno je zdravstveno stanje uzrokovano preobilnim imunološkim odgovorom na infekciju koja često rezultira otkazivanjem organa. Pacijenti sa sepsom moraju se liječiti antibioticima što je prije moguće, ali trenutne metode dijagnoze se oslanjaju na hemokulture čiji se rezultati čekaju danima. Pored razvoja uređaja koji će ovaj proces učiniti efikasnijim, tim Bio-Spire je radio na povećanju svijesti o sepsi i sintetičkoj biologiji u lokalnoj zajednici i šire kroz različite programe obrazovanja, uključujući interaktivne naučne lekcije sa dječijim ljetnim kampovima u Rochester. Tim je također bio domaćin virtuelnog simpozijuma o sepsi, gdje su medicinski stručnjaci podijelili svoje dugogodišnje znanje o sepsi.

“Sarađivali smo sa iGEM timom države Ohio na virtuelnom objavljivanju knjige za djecu “Put u bolnicu: Randallova lekcija o sepsi”, koja je sada dostupna besplatno na Amazon i Apple Books. U laboratoriji, tim je dizajnirao i razvio sopstveni mikrofluidni uređaj koji dovodi znoj prema integrisanom setu elektroda. Također smo sintetizirali DNK receptore koristeći bakterijske plazmide i vezali ih za grafenske materijale”, navodi predstavnica iGEM tima Bio-Spire sa Univerziteta u Rochesteru, Ena Haseljić.

Jednom kada se ovaj uređaj u obliku rukava stavi na pacijenta, biomarkeri povezani sa sepsom vežu se za ove DNK receptore, omogućavajući da se dogode promjene električnog otpora u elektrodama i omogućavaju očitavanje koncentracija biomarkera. Matematičko modeliranje je korišteno za optimizaciju rada u laboratoriji, za predviđanje ovih koncentracija i za donošenje klinički relevantnih zaključaka. Tim Bio-Spire je uzbuđen obećavajućim rezultatima ovog projekta i počastvovan je priznanjem za njihov trud u rješavanju tako važnog, interdisciplinarnog pitanja u medicinskoj zajednici.

Ena Haseljić, koja je iz Gradačca odselila u Rochester, Njujork 2018. godine, poručuje da se više o ovom projektu može pročitati na wiki stranici: https://2021.igem.org/Team:Rochester.

Trenutno su otvorene javne konsultacije za Nacrt Zakona o porezu na dodanu vrijednost BiH, što je Sarajevski otvoreni centar, organizacija koja se bavi pravima žena i LGBTI osoba, iskoristila kako bi dali_e prijedloge za izmjenu zakona prema kojem bi se proizvodi za higijensku upotrebu kao što su dječje pelene, podlošci za pelene, pelene za odrasle, higijenski ulošci, tamponi i slični higijenski predmeti oslobodili plaćanja poreza. Također pozivaju građane i građanke da pruže podršku ovom prijedlogu na e-konsultacijama.

Nemogućnost kupovanja ženskih higijenskih proizvoda zbog neimaštine (tzv. period poverty) trajan je problem u EU. Prema procjenama organizacije Plan International UK, svaka deseta djevojčica ne može priuštiti sanitarne proizvode. Higijenski proizvodi za žene te proizvodi i usluge za njegu namijenjeni djeci, starijim osobama ili osobama s invaliditetom još uvijek se ne smatraju osnovnim proizvodima u svim državama članicama. Većina država oporezuje higijenske proizvode, a postoci poreza se kreću od 3% pa do više od 20%. Ovakva praksa poznata je i kao ”tampon tax” ili ”pink tax”, te predstavlja formu rodno zasnovane diskriminacije. U BiH porez na dodanu vrijednost na higijenske proizvode iznosi 17%. Prema rezoluciji Europskog parlamenta od 15. januara 2019. o ravnopravnosti spolova i politikama oporezivanja u EU, pozivaju se sve države članice da ukinu takozvani ”porez na njegu i tampone”, iskoriste fleksibilnost uvedenu Direktivom o PDV-u i primijene izuzeće ili stopu PDV-a od 0% na te osnovne proizvode.